کتاب دنیای تاریک‌روشن اثر ورنر هرتسوگ نسخه PDF فارسی

کتاب «دنیای تاریک‌روشن» نوشته ورنر هرتسوگ روایتی مستند و درعین‌حال داستانی از سرگذشت غریب هیرو اونودا، افسر اطلاعاتی ارتش ژاپن است که پس از پایان جنگ جهانی دوم نزدیک به سه دهه در جنگل‌های جزیره لوبانگ فیلیپین به مقاومت تک‌نفره و چریکی خود ادامه داد. هرتسوگ، که او را بیشتر به‌منزله فیلم‌سازی صاحب‌سبک و برنده جایزه جشنواره فیلم کن با پیشینه‌ای نزدیک به شصت سال کار سینمایی می‌شناسند، در سن هشتادسالگی به نگارش این اثر روی آورده است تا نخستین تجربه رمان‌نویسی‌اش را پس از نگارش آثاری غیرداستانی ثبت کند. این اثر حاصل تلاقی نگاه یک کارگردان و فیلسوف آلمانی با ذهنیت و انزوای سربازی است که جهان بیرون را با تمام تحولات مدرنش پس می‌زد و تا سال‌ها باور نداشت جنگ جهانی خاتمه یافته است.

ورنر هرتسوگ نخستین بار حدود بیست‌وپنج سال پیش از انتشار این کتاب با خود هیرو اونودا دیدار کرد و سال‌ها این مواجهه و رویدادهای شگفت‌انگیز پیرامون آن را در ذهن پروراند. به گفته مترجم اثر، هرتسوگ که ابتدا در اندیشه تبدیل این واقعه به فیلمی سینمایی بود، در میانه مسیر احساس کرد ابعاد انتزاعی و ماهیت درونی ماجرای اونودا به‌گونه‌ای است که لنز دوربین توانایی بازنمایی کامل آن را ندارد و به همین سبب ادبیات را محملی مناسب‌تر برای بازگویی این سفر ادیسه‌وار دید. او در این رمان تلاش می‌کند با نثری آمیخته با مونولوگ‌ها و توصیف‌های بصری عمیق، خواننده را به بطن دنیای تاریک و روشن جنگل و روان‌پریشی‌های یک سرباز در بند گذشته بکشاند.

ساختار کتاب با گره‌خوردن خاطرات شخصی هرتسوگ در توکیو و پذیرش‌نیافتن عرف‌های دیپلماتیک آغاز می‌شود و سپس با پرش‌های زمانی متعدد به دوره‌های مختلف حضور اونودا در جزیره لوبانگ می‌پردازد. فصول کتاب به‌گونه‌ای تدوین شده‌اند که صحنه‌های حضور اونودا در بحبوحه روزهای آغازین اشغال جزیره در سال ۱۹۴۵، تجربیات سال‌های میانی و سازگاری با شرایط طاقت‌فرسای حیات وحش، رویارویی با گزارش‌های رادیویی، مواجهه با کاوشگری جوان به نام سوزوکی در سال ۱۹۷۴ و سرانجام تسلیم رسمی در برابر مافوقش، سرگرد تانیگوچی، در کنار هم قرار می‌گیرند تا روایتی چندلایه از وضعیت روحی و فیزیکی شخصیت اصلی شکل گیرد.

دیدار در توکیو و سرآغاز روایت ستوان اونودا در لوبانگ

نقطه آغاز توجه هرتسوگ به ماجرای هیرو اونودا به دوران اقامت او در ژاپن برای کارگردانی افتتاحیه جهانی اپرای «چوشینگورا» به آهنگ‌سازی سائه گوسا بازمی‌گردد. چوشینگورا اثری سنتی و برگرفته از داستان مشهور چهل‌وهفت سامورایی است که به‌دلیل جایگاه ویژه‌اش در فرهنگ ژاپنی، توجه گسترده‌ای را به خود جلب کرده بود. در یکی از شب‌ها، پس از تمرین‌های فشرده، سائه گوسا به جمع شام هرتسوگ و همسرش لنا می‌پیوندد و به او اطلاع می‌دهد که امپراتور ژاپن تمایل دارد در دیداری خصوصی او را به حضور بپذیرد. هرتسوگ که احساس می‌کرد حرفی فراتر از تعارف‌های پیش‌پاافتاده برای گفت‌وگو با امپراتور ندارد، به شکلی ناگهانی این دعوت را رد می‌کند؛ واکنشی که سکوتی بهت‌آور و سنگین را بر کل جمع حاکم می‌سازد.

در میان آن فضای متشنج که هرتسوگ احساس می‌کرد تمام ژاپن از نفس کشیدن بازایستاده است، یکی از حاضران از او می‌پرسد که اگر تمایلی به دیدار با امپراتور ندارد، چه کسی را در ژاپن شایسته ملاقات می‌داند. پاسخ هرتسوگ بدون درنگ «هیرو اونودا» بود؛ پاسخی که حیرت حاضران را به دنبال داشت، اما در نهایت یک هفته پس از آن ماجرا، زمینه دیدار حضوری میان این کارگردان آلمانی و کهنه‌سرباز ژاپنی را فراهم آورد. گفت‌وگوهای طولانی میان آن دو در معبد و پارکی تا هنگام شب، پایه‌ای شد تا هرتسوگ سال‌ها به تجزیه‌وتحلیل روان و خاستگاه فکری اونودا بپردازد و مرزهای واقعیت و خواب را در ذهن او جست‌وجو کند.

پس از این مقدمه شخصی، کتاب بلافاصله خواننده را به جغرافیای مرطوب، وهم‌انگیز و خفقان‌آور جزیره لوبانگ در بیستم فوریه ۱۹۷۴ می‌برد؛ جایی که جاده‌ای باریک از میان پوشش گیاهی متراکم جنگل عبور می‌کند و صاعقه‌ها و بارش بی‌پایان باران زمین را به باتلاقی از برگ‌های پوسیده تبدیل کرده‌اند. در این تصویرسازی‌های دقیق، هرتسوگ فضایی را ترسیم می‌کند که در آن مرز میان رویا و بیداری مخدوش است و جنگل با سکوت، بردباری و استواری نظاره‌گر سرگردانی انسان‌هاست. پدیدار شدن یک جوان فیلیپینی در جاده مه‌آلود، در حالی که اسکلت سیمی یک چتر پاره را بالای سر گرفته و چاقوی بولو در دست دارد، آغازی است بر نمایش فضای پرخطر و پرتنشی که سال‌ها بر جزیره حاکم بوده است.

توصیفات نویسنده از طبیعت لوبانگ فراتر از یک صحنه‌پردازی جغرافیایی صرف است و به شخصیتی فعال در قصه بدل می‌شود. هرتسوگ نشان می‌دهد چگونه عناصر طبیعی از قبیل هجوم پشه‌ها، باران‌های استوایی، بوی خاک خیس، زوال تدریجی البسه و وسایل نظامی و صدای نامفهوم رعدهای دوردست، ساختار ادراکی اونودا را بازتعریف کرده‌اند. از همین رو، روایت با لحنی شبه‌خواب‌گونه پیش می‌رود که در آن گویی حتی خود راوی نیز در درستی ادراکات حسی تردید دارد و تلاش می‌کند با بازآفرینی ذهنی، خواننده را به بطن تجربیات این سرباز ژاپنی نزدیک کند.

سال‌های نخست اشغال جزیره، بقا در بیشه‌زار و استتار با گل رس

روایت کتاب با فلاش‌بک‌هایی منظم به ژانویه ۱۹۴۵ و روزهای ورود اونودا به جزیره لوبانگ پیوند می‌خورد؛ مقطعی بحرانی از جنگ جهانی دوم که طی آن نیروهای ژاپنی در موقعیت تدافعی قرار گرفته بودند. کتاب با صحنه‌ای آغاز می‌شود که در آن اونودا همراه با شش سرباز دیگر زیر چادر برزنتی کامیونی توقیفی در میان گل‌ولای و باران شدید در بخش شمالی جزیره حرکت می‌کنند. تصویر دو گاومیش سفید بی‌حرکت در کنار آلونکی با سقف پوشیده از برگ‌های نخل و روستاییانی که تقاضای کمک برای انتقال گاومیش بیمارشان را دارند اما با مخالفت روبه‌رو می‌شوند، تصویری روشن از تنش و آشفتگی نیروهای ژاپنی در آستانه شکست را نشان می‌دهد.

در روزهای پایانی ژانویه ۱۹۴۵، نشانه‌های فروپاشی مواضع ژاپن در منطقه آشکارتر می‌شود. اونودا همراه با یکی از همرزمانش به نام شیمادا، در حالی که با پارچه‌های کرباسی آغشته به خاک و گل خود را روی سراشیبی گیاهی استتار کرده‌اند، از دوردست شاهد انفجارها و خطوط سرخ تیرهای رسام بر فراز شهر بندری تیلیک هستند. در این میان، اعتراف شرم‌آور شیمادا مبنی بر شکست عملیات انفجار اسکله تیلیک، نخستین تکانه‌های روحی را به اونودا وارد می‌کند؛ لحظه‌ای که حقیقت تلخ ناتوانی در اجرای دستور نظامی در برابر چشمانشان قرار می‌گیرد اما اونودا تلاش می‌کند با حفظ خونسردی آن را بپذیرد.

با پیشروی دشمن و عقب‌نشینی نیروها، اونودا به کوه مار و بیشه‌زارهای انبوه پناه می‌برد و با گذر زمان گروهی چهارنفره تشکیل می‌دهد که اعضای آن شامل خود او، شیمادا، کوزوکا و آکاتسو هستند. نویسنده با دقت روابط درونی و روانی این چهار مرد را کالبدشکافی می‌کند. گذر ماه‌ها و سال‌ها در جنگل بدون رخ دادن رویدادی خاص، روحیه افراد را فرسوده می‌کند و در این میان، آکاتسو به عنصری ضعیف و وبال گردن گروه بدل می‌شود. در صحنه‌ای مهم، هنگامی که آکاتسو برای آوردن آب به پایین تپه فرستاده می‌شود، کوزوکا پیشنهاد حذف او را مطرح می‌کند و شیمادا ممتنع می‌ماند، اما اونودا با تکیه بر اصول اخلاق نظامی سنتی ژاپن، با رها کردن او مخالفت می‌ورزد و اعلام می‌کند که آکاتسو با تمام کاستی‌هایش همچنان سربازی ژاپنی به شمار می‌رود.

بقای این افراد در شرایط سخت کوه مار وابسته به جزئی‌ترین مهارت‌هاست؛ از چالش مرطوب‌شدن کبریت‌ها که شیمادا با پیشینه کشاورزی‌اش غیرقابل‌استفاده بودن آن‌ها را گوشزد می‌کند، تا تغییر آرایش خوابیدن بر روی سطوح شیب‌دار به ابتکار اونودا تا هنگام نزدیک شدن خطر نیازی به برخاستن نباشد. این افراد کم‌کم هویت پیشین خود را از دست می‌دهند و با پوشاندن کامل لباس‌ها، پوتین‌ها و تجهیزاتشان با گل رس، به‌طور کامل با زیست‌بوم جنگلی ادغام می‌شوند؛ فرآیندی که آنان را از یک واحد نظامی منظم به شبح‌هایی بدل می‌سازد که میان شاخه‌ها و درختان محو شده‌اند.

توهم جنگ ادامه‌دار، امواج رادیو و ورود سوزوکی به خلوت جزیره

یکی از درخشان‌ترین بخش‌های کتاب، توصیف دستگاه فکری و پیچیده اونودا برای توجیه استمرار وضعیت نظامی پس از دهه‌ها سکونت در جنگل است. با ورود به دهه ۱۹۶۰ و به‌ویژه از سال ۱۹۶۶ به بعد، با عبور پروازهای مکرر هواپیماهای غول‌پیکر جدید از فراز اقیانوس، اونودا که در مسائل فنی سررشته داشت متوجه می‌شود این هواپیماها ملخی نیستند و نسل جدید بمب‌افکن‌های آمریکایی به شمار می‌روند. او به‌جای درک تحولات جهان پس از جنگ و ورود به دوران صلح، فرضیه‌ای پیچیده در ذهن خود می‌سازد: از دیدگاه او، پرواز این جنگنده‌ها ناشی از انتقال خطوط مقدم جنگ به جنوب شرق آسیا و هندوستان است، چراکه به زعم او، هندوستان از سلطه بریتانیا رها شده و سیبری نیز از روسیه جدا گشته تا در اتحادی سه‌جانبه در کنار ژاپن علیه آمریکا بجنگند.

این ناتوانی در پذیرش واقعیت با استفاده از یک دستگاه رادیویی کهنه و ضعیف بیش از پیش تشدید می‌شود. اونودا برای کار کردن باتری‌های مستهلک رادیو، آن‌ها را مدتی زیر بازوان خود گرم می‌کند تا شاید امواج ضعیف را دریافت کنند. هنگامی که در میان پارازیت‌ها و نغمه‌ای از پیانوی بتهوون، گزارش پخش زنده مسابقه اسب‌دوانی کیوتو گرند پریکس به گوش می‌رسد و مجری از ورود اسبی به نام «شکوفه گیلاس» صحبت می‌کند، اونودا به کوزوکا می‌گوید که این مسابقات بهترین گواه بر پیشرفت و پیروزی ژاپن در جنگ است، چراکه در صورت وجود قحطی و بحران، مجالی برای برگزاری مسابقات اسب‌دوانی دوازده‌صد متری باقی نمی‌ماند.

انزوای چنددهه‌ای هیرو اونودا با ورود جوانی ماجراجو به نام نوریو سوزوکی به جزیره دچار دگرگونی می‌شود. سوزوکی، دانشجویی که از یکی از بهترین دانشگاه‌های کشور انصراف داده بود تا پیش از تن دادن به مشغله‌های تکراری کار و زندگی سازمانی، دو سال آزادانه با هیچ‌هایک جهان را تجربه کند، با هدف یافتن اونودا به لوبانگ قدم می‌گذارد. هنگامی که سوزوکی از رویدادهایی نظیر فرود فضانوردان آمریکایی بر ماه در پنج سال پیش یا برگزاری بازی‌های المپیک در توکیو برای او سخن می‌گوید، اونودا تمامی این داده‌ها و حتی روزنامه‌های ژاپنی پخش‌شده در جنگل را توطئه و اسناد جعلی دشمن ارزیابی می‌کند که هدفشان کشاندن او به بیرون از مخفیگاه است.

سرسختی غیرقابل‌انعطاف اونودا سرانجام زمانی شکسته می‌شود که سوزوکی ترتیبی می‌دهد تا مافوق سابق او، سرگرد تانیگوچی، مستقیماً از توکیو به لوبانگ بیاید. در صحنه‌ای نفس‌گیر که لوله تفنگ اونودا درست در برابر دهان سوزوکی قرار دارد و او پیام حضور تانیگوچی را منتقل می‌کند، بدگمانی عمیق سرباز همچنان ادامه دارد. حضور هیئتی از ارتش فیلیپین بر روی تپه شماره پانصد و خروج تانیگوچی از چادر در حالی که پوتین‌هایش را محکم می‌کند، به سه دهه ایستادگی شبح‌وار خاتمه می‌دهد؛ رویدادی که در آن لباس نظامی فرسوده و پوسیده اونودا با تمام وصله‌هایش در برابر واقعیت تسلیم می‌شود، هرچند ذهن او حتی تا سال‌ها بعد تصاویر رفقای کشته‌شده‌اش مانند شیمادا را در بیشه‌زار زنده می‌دید.

مخاطبان هدف کتاب و مشخصات نسخه الکترونیکی

کتاب «دنیای تاریک‌روشن» برای علاقه‌مندان به مستندنگاری‌های تاریخی، دوستداران ادبیات داستانی آلمان، پژوهشگران حوزه جنگ جهانی دوم و روان‌شناسی شخصیت‌های منزوی اثری قابل‌تأمل به حساب می‌آید. همچنین برای سینمادوستانی که با سبک روایی، دغدغه‌های وجودی و فلسفی ورنر هرتسوگ در فیلم‌های سوررئالش آشنایی دارند، مطالعه این کتاب فرصتی منحصربه‌فرد برای تماشای قاب‌های سینمایی او در قالب کلمات است. این اثر خواننده را به درنگ در مفاهیمی چون معنای زمان، وظیفه‌شناسی مفرط، سازوکارهای توجیه ذهنی و شکاف میان درک فردی و تحولات جهانی دعوت می‌کند.

نسخه فارسی این اثر توسط مهسا صباغی ترجمه شده و انتشارات میلکان آن را منتشر کرده است. مترجم در پیشگفتار کتاب بر تلاش خود برای حفظ ضرب‌آهنگ منحصربه‌فرد، لحن شاعرانه و مونولوگ‌های نغز هرتسوگ تأکید داشته است تا تلفیق لحن گزارشی و دیدگاه‌های فلسفی متن دست‌نخورده باقی بماند.

فایل الکترونیکی ارائه‌شده از کتاب حاضر به زبان فارسی و با فرمت PDF تدوین شده است. این نسخه دارای ۱۴۷ صفحه بوده و حجم فایل آن حدود ۱۳.۷۵ مگابایت است که مطالعه آن را برای علاقه‌مندان به خوانش آثار مستند-داستانی از طریق دستگاه‌های کتاب‌خوان، تبلت و رایانه فراهم می‌کند.

مشخصات فایل کتاب

• نام کتاب: دنیای تاریک‌روشن
• نویسنده: ورنر هرتسوگ
• مترجم: مهسا صباغی
• ناشر: میلکان
• زبان فایل: فارسی
• فرمت فایل: PDF
• تعداد صفحات فایل حاضر: ۱۴۷ صفحه
• حجم فایل: حدود ۱۳.۷۵ مگابایت